Letterkundig gezien…

In literair opzicht stelt mijn werk weinig voor. Het fenomeen dat ‘wie schrijft, die blijft’, heeft dan ook veel aan kracht ingeboet. En toch… zet ik mij iedere dag voor dat dilemma: doorgaan of er (mogelijk tijdelijk) mee stoppen”! Dan echter wint een zekere overmoed. Vermoedelijk met geen andere reden dan het gevaar van juist die tijdelijkheid te willen beheersen. Te bedwingen als het ware. Waar dat nu precies mee te maken heeft, is ook mij een raadsel. En raadsels zijn er nu eenmaal om, naast de uitdaging de zaken te doorgronden, op te lossen. Op te lossen in het kader van een mate van beheersing: macht desnoods.

Neem nu bijvoorbeeld dat stuk omtrent Amarantis. Komende maandag wordt een onderzoek naar aanleiding van dat negatieve miljoenenfenomeen uitgebracht. Waar de Volkskrant vandaag reeds melding van maakt. De grootte en de zwaarte, het discutabele van de adviseur Leo Lensen, het gegeven dat het bestuur over twee lease auto’s kon beschikken, naast een OV jaarkaart en de mogelijkheid om ook taxikosten te declareren, geeft iets weer van een beeld wat een grote mate van hoogmoed naar voren brengt. Naast belangenverstrengeling. Het gristelijke beeld van een calvinistische inslag, kan direct de prullenbak in. Want gristelijk zijn zij. Of liever gezegd, gristeljk waren zij. Het heeft ook iets weg van het gegeven dat de linkerhand bewust niets wist van wat de rechterhand deed. Misschien wel het knijpen van die katten in het donker, waardoor een nieuwe betekenis aan de knijpkat werd gehecht. Bert Molenkamp. De baas van een failliet. Van het faillissement van een Moloch. Waarin groter, breder, hoger het dal wat zich daarna voordeed, van een leegte wist te voorzien die nog schrijnender wordt in het besef dat mijn voormalige collega daar de dupe van dreigt te worden. En dat gun ik hem juist niet. Inzet, verantwoordelijkheid en een hoge mate van integriteit kenmerken hem. En dat gaat, wanneer de omstandigheden hem niet bedriegen, teloor. Waardoor vertrouwen in de ander afneemt. Het juist die ander is die met de stem van een vos de passie preekt. Met de overtuiging het gelijk aan zijn zijde te hebben.

Wat maal ik erom” Ik zit in die andere leeftijdsfase. In de herfst en het vooruitzicht van de winter. De winter die ons allen wacht: kijkend naar die portretten van al die literaire fenomenen, overvalt mij een ander gevoel: een gevoel van eenzaamheid. Want hoeveel tijd brachten zij niet in eenzaamheid door” Geconcentreerd als zij waren om de Nederlandse Cultuur op een ander, misschien wel hoger plan te gaan brengen. Neem nu, bijvoorbeeld, Jan Arends. Zijn beroepsleven, voor zover daarvan valt te spreken, kenmerkte zich door een grote verscheidenheid aan baantjes, die alle heel kort duurden. Hij werkte in fabrieken, als broodbezorger, ijscoventer, als portier in een hotel, als copywriter. Bij al deze onoverzichtelijke verscheidenheid zijn er twee constanten in zijn levensgang waar te nemen: hij was vooral huisknecht en hij verbleef regelmatig in psychiatrische inrichtingen. Keefman is daar het schrijnende bewijs van. Neem nu nota van dat eerste fragment:
VRIEND,
Hoe vaak heb ik je al niet gezegd dat ik mij geheel wil inzetten voor de psychiatrisch gestoorde mens. En dan zit jij maar te lullen en met je hand over je kin te wrijven. Dat is zeker een tik van je” Altijd dat gepluk aan die kin. En dan de smoesjes die je verkoopt. Dat ik niet geschikt zou zijn voor de verpleging van psychisch of psychiatrisch gestoorde mensen omdat ik geen mulo-diploma zou hebben…
Of dat ene gedicht:
De woorden / waarmee / je het zeggen wilt / zijn een mantel. // Zij / beschutten / de waarheid. //
Ik / zet mijn kraag op. // Ik draag een jas. // Ik lieg / in de winter / van mijn leven.
De woorden uit ‘Lunchpauze gedichten.’

Jan Arends: een toonbeeld van eenzaamheid. Arends was oorspronkelijk. Arends beschreef in zijn verhaal ‘Vrijgezel op kamers’ de onderste bodem van de wanhoop. Een universeel gegeven. Maar, zo schrijft Rudy Kousbroek op ze achterflap, ‘zodra men begint te lezen wordt men overvallen door dat zeldzame gevoel ‘dat alles zo gebeurt, omdat het niet anders kan.’ Zijn woorden: dit keer niet van mij. Ik zou willen dat die gave…