Blauwe maandag

Ergens staat een schop. Niet veel verder ligt een berg. Van een meter of wat. Van wat meters of veel. Een heuvel desnoods. En voor een willekeurige voorbijganger krijgt de heuvel iets onbestendigs. Het lijkt of de heuvel wenkt, maar bij een nadere beschouwing heeft het er veel van dat het geen wenken is, maar het verbergen van iets. Uitzichtloosheid. Want de heuvel noodt niet. In die zin dat heuvels veelal uitdagen om een beklimming in gang te zetten, maar juist dat doet deze heuvel niet. Deze heuvel is slechts bedoeld om te belemmeren. Belemmert dan ook rijkelijk. Maar vanwaar die schop” Ach, die schop is slechts een object. Een symbool. Een uitdaging. Juist voor die willekeurige voorbijganger. Ik” Jij misschien” Of nog een ander” Een vreemde desnoods. Wie zal dat kunnen zeggen” Wie zal daar straks staan scheppen” En als er dan geschept gaat worden, welke verandering zal zich dan gaan voordoen” Zal de uitzichtloosheid met iedere schep achter de ontstane horizon verdwijnen” Zal een ander landschap die willekeurige vreemdeling kunnen bekoren” Andere wezens uitnodigen om verder te gaan graven. De heuvel te egaliseren” De tijd niet alleen te laten verstrijken, maar ook gaan getuigen van veranderde inzichten” Zouden mensen juist in die nieuwe, compleet veranderde omgeving kunnen verdwalen” Is dwalen niet menselijk. Verdwalen” Nog menselijker! Geen sporen achter laten een menselijk feilen” Spoorloos” Een ramp! Spoorloos zijn” Onmenselijk!

Want het is vandaag Blue Monday. De derde maandag van januari waarop de winterdip piekt. Het gewone alledaagse leven weer de tol eist wat het menselijk bestaan aan elkaar weet te vlechten. De opeenvolging van de arbeidzame dagen. Of de continuering van een bepaalde uitzichtloosheid. Uit zicht en loosheid wat als ledigheid gelezen zou kunnen worden. De anticlimax van het voorbije jaar, de voorbije tijd en de lente die nog wat op zich laat wachten. De sprankeling van een zonnige zondag door het grauw van de maandag wordt overheerst. De wasdag die in een droger niet veel meer doet dan zinloze rondjes draaien. En om de zoveel tijd van richting verandert. Door de programmering. Voorgeprogrammeerd en daarmee voorspelbaar is gaan worden. Zoals sommige levens ook een grote mate van voorspelbaarheid kunnen hebben. Er geen sprake van hoeft te zijn om de agenda te trekken om een mogelijke variant te gaan ontdekken. En het niet veel later zomaar weer vrijdag is. Het weekend wat kleur weet te geven.
Terwijl ik mij verwonder over de woorden die zich zo spontaan laten vormen, valt mijn oog op Tips. En staat in de krant een mogelijke website voor mensen die rondlopen met sombere gevoelens. Mentaalvitaal.nl en de belangrijkste tips wil ik je niet onthouden. Leef met een missie, stel doelen, denk positief, leef bewust, zorg voor vriendschap, pieker niet, pak problemen aan en leef gezond. En zo achter elkaar, lijkt het een makkie. Mogelijk is het ook een makkie. En gelijktijdig kan ik me voorstellen dat het juist voor de mens in die dip dat bergje was, wat die heuvel is gaan worden. En dat de schop die in mijn verhaal er zo uitnodigend staat, de schop is die juist onder de eigen kont wordt gemist. En daar ligt dan de kans om het probleem als die uitdaging aan te gaan. Dat gevecht wat je veelal met jezelf dient aan te gaan. Omdat de overtuiging van binnenuit dient te komen. De buitenmotivatie veelal ook buiten blijft. En de rol van de betrokkene schuilgaat onder de noemer van het ‘slachtoffer’ zijn. Een rol die ons, gelijk die pet, geregeld past. En waar, op zich, niets mis mee is. Tenzij…

Of ‘Blue Monday’ realiteit is of niet, voor het Fonds Psychische Gezondheid (FPG) en het Trimbos-instituut is deze ‘Blue Monday’ een mooie kapstok om aandacht te vragen voor mensen met een winterdip of een heuse depressie. Meer dan één miljoen mensen hebben tijdens de winter last van sombere gevoelens, van hen hebben er 450.000 last van een winterdepressie. “Die eerste groep heeft een dip. Vervelend, maar ze kunnen er normaal mee functioneren”, aldus Adrianne Dercksen van het NFG. “Maar bij een depressie zijn de klachten zo hevig dat ze iemands functioneren ernstig belemmeren.”
Die mensen zijn gebaat bij lichttherapie zoals die wordt gegeven in de Winterdepressie Polikliniek van het Universitair Medisch Centrum Groningen. Wij hadden thuis ook lichttherapie. Een hoogtezon die gehuurd werd bij Hofstede. En waar een bepaald ritueel aan verbonden was. Eerst pa, dan ma en dan in willekeurige volgorde de kinderen. Het kende een bepaalde opbouw: de eerste dag 1 minuut voor (met bril!) en achter. De tweede dag 2 minuten en werd dan opgebouwd naar maximaal 15 minuten voor en achter. Dan volgde de afbouw en was meestal ook de tijd van huur verstreken. Maar het gebeurde weleens dat iemand in slaap viel. Nu was dat bij achter minder zichtbaar dan bij voor. Want welke verklaring je ook gaf, feit bleef dat de witte ogen en de rood verbrande huid iedere keer voor vraagtekens bij de ander zorgden.
Het was een andere tijd. Mogelijk was er in die tijd ook al sprake van somberheid. Van het weer opzoek gaan naar het totale nieuwe jaar: een frisse start, een nieuwe ronde, nieuwe kansen. De balans die over het afgelopen jaar is opgemaakt, en de leegte van juist dat nieuwe jaar. Goede voornemens die een vroeg dood sterven, korte, donkere winterdag en het daglicht wat zich grauw laat zien. Kantoren die welig in de ledverlichting lichten, de pauze die bepaald niet uitnodigt doordat de neerslag zich ten goede doet aan het trottoir en de overladen trein die zich ook al in kunstlicht hult. Een perron waar de wind voor een treurig lied zorgdraagt en het schuilgaan van de mens op dat perron. De kraag omhoog de pet heel diep en de Astrakan die het geluid weet te weren. De blikken omroepstem die ‘enkele ogenblikken’ aankondigt en dan zomaar weer een kwartier verstrijken laat. De haringen op het balkon, omdat het reizigersmateriaal niet tegen winterse toestanden bestand bleken te zijn. De file die een nieuw hoogtepunt weet te bereiken. Een oud record wat sneuvelt…

De blues wat mijn oor in vervoering brengt. Nummers van Cuby waarop wijlen Brood de toetsen beroert: ‘Window of my eyes.’ Niet veel later gevolgd door het onvergetelijke ‘The sky is crying…’

Ach, het maakt mijn blues op maandag GOED!