Fameus!

Waarde Vincent,
Dat het genoegen dit keer geheel en al aan mijn zijde vertoefde, lieg ik er dit keer geen enkele syllabe van! Niet dat ik dit ook andere keren zou hebben gedaan, maar het moet gezegd worden: jij en niet in de laatste plaats Nelleke (een voorrecht om aan haar voorgesteld te worden!) hebben mij een bijzondere avond bezorgd. Was het alleen maar door het feit, dat de Heijermanscyclus op deze manier weer tot leven werd gebracht. Dat Dageraad weer tot mijn verbeelding werd gewekt en dat de rol die ik toen mocht innemen, Pioen geheten, mij weer confronteerde met het mes dat destijds in mijn hand rustte. Edoch, over naar gisteren. Genoten! In het bijzonder van het spel.

Hi, ha, Heijermans. Bedreven en gedreven door de Firma Rieks Swarte. En het moet gezegd zijn: voordien had ik daar nog nimmer van gehoord. Neem mij dit cultureel gebrek echter niet kwalijk; cultuur staat momenteel in een duister daglicht en het kan haast niet anders dan dat het grauw zich tegenwoordig minder snel een avondje uit kan permitteren. Het maken van keuzes in de huidige tijd gaat nu eenmaal gepaard met het overwegen, dan wel het wikken en wegen waar, die vermaledijde euro, aan uit te geven.

Heijermans echter. Een vondst van de eerste orde! Een spel door twee acteurs, een regie waar de pet voor kan worden afgenomen in een setting die er niet om loog. Kratten. Lege kratten nota bene. Kom er nog eens op dan wel kom er nog eens om. Maar wat laten deze symbolen ( de leegte van het krat) zich optimaal gebruiken. Wat doet het lichtbeeld veel, wat doen de bewegende beelden ertoe. Nog veel meer,zou ik willen zeggen. Ze dwingen ons terug in de tijd. Ze dwingen ons naar de tijd van Heijermans. Het begin van de vorige eeuw. Het socialisme wat in opkomst is. En in Heijermans een vurig pleitbezorger zien. ‘Heijermans was een socialist in hart en nieren en vond dat het gesprek over het socialisme teveel plaatsvond tussen intellectuelen onderling. Hij wilde arbeiders bereiken en in het theater lukte hem dat met zijn sociaal-realistische stukken. Zo kon hij op directe wijze misstanden aan de kaak stellen’, zo lees en citeer ik uit de jonge gids, die ons ter hand werd gesteld.

En dan de keuze van de stukken. Fragmenten die, gelijk een parelsnoer, aaneen zijn geregen. Waarbij het spel van Dick van den Toorn (die ik kende uit de stukken van Wim T. Schippers) en Mureen Teeuwen bij voortduring voor hoogstandjes zorgden. Waarbij de rol van Gienke Deuten, als regisseur absoluut niet onderschat mag worden. Want ik geef je het te doen: het leven van Heijermans met al zijn pieken en dalen, door delen uit zijn stukken weven geeft blijk van een voorstelling die zich dan ook nog eens moet gaan bewijzen. Op het toneel nota bene. Dat vraagt een vertaling van de geest naar het letterlijke fysieke neerzetten! Waar het publiek dan ook kan reageren. Het was niet voor niets dat tussendoor een aantal keren de spelers een ‘open doekje’ ten deel viel!

Dan de stukken. Teksten die in de voorstelling voorbij komen zijn uit: Geschrapte proloog door een clown bij Dageraad (1916), Het Testament (1901), Puntje (1898), Op hoop van zegen (1901) en Uitkomst (1907). Fameus! De tekst waarin de acteurs aankondigen dat het fameus gaat worden, is een geschrapte proloog van een clown bij het stuk Dageraad. Een wonder dat de beide neuzen van de acteurs, te gelegenertijd, ook rood bleven. Terwijl op andere momenten de schmink hen die uitstraling gaf, die een clown deed vermoeden.
De vraag die zich voordeed tijdens de inleiding, heeft mij toch op een spoor gebracht. Wie, in ons tijdperk, valt te vergelijken met de socialist Heijermans toen. En het moet gezegd zijn: Freek de Jonge. Freek, die al jarenlang zijn tragikomische tirades omtrent het politieke tijdsbeeld over het voetlicht weet te brengen. Weliswaar tegenwoordig in een eenmansshow, maar dat terzijde. Freek die ooit het volgende beeld de zaal insmeet. En ik herhaal dit met groot genoegen: ‘Ik zag m’n kont laatst in de spiegel en dacht, verrek daar heb je Wiegel!’

Vincent, dit zijn mijn bevindingen omtrent gisteren. Vandaag is het, hoe is het mogelijk, een volgende dag. In de wetenschap dat ook wij mensen van alledag zijn, hoop ik dat de volgende keer dat wij elkaar treffen, niet op de hart/long poli van het Medisch Centrum Alkmaar zal zijn.
Neen, dan kijk ik liever uit naar een volgend schouwspel, dat ons naar het theater weet te verleiden!
Met een hartelijke groet aan Nelleke,
wik