TOON zadelt mij op

Toon heeft er iets mee. Eigenlijk kun je stellen dat Toon, bepaaldelijk, een toon heeft weten te zetten. Toon toont ons iets. Maar op een ander moment verdween Toon. In het niets. Maar heeft ook hij zijn sporen nagelaten. En ga ik er vandaag wat met zijn sporen vandoor.
Toon wordt getroffen door melancholie. Toon is kunstenaar. En Toon toont de wereld van zijn kant. Met zijn blik. Met zijn oprechtheid. Zwaar op de hand. Toon maakt er een einde aan.
In 1996. Leefde van 1942 tot 1996. Leeft nu nog voort bij Art Unlimited. Heeft geen weet meer van zijn toppen, laat staan dat het dal waar hij niet meer uit kon klimmen, nu nog van belang is.

Ik weet van geen top, noch weet ik iets van een dal. Ja, hoorngeschal komt mij redelijk bekend voor, al was het alleen maar om de postkoets aan te kondigen. Om mensen te gaan verblijden. Om mensen boodschappen uit een andere tijd, uit een andere wereld te komen brengen. Soms een minder blijde boodschap. Maar vaak waren de praatjes daar al aan vooraf gegaan. Zo werkt het vaak bij mensen. Want mensen horen, mensen zien en mensen mogen oordelen. Mogen goed van kwaad onderscheiden en als men daar niet uitkomt, rest vaak de gang naar de rechter. Die dan op de stoel van Salomon kan worden geplaatst. Die recht spreekt wat krom is en die krom praat wat recht is. Die kan aangeven of de rechtsgang wel of niet belemmerd werd. En daar dan een afweging in weet te maken. Waarbij altijd weer een partij een gevoel van verliezen kan hebben. Of falen. Of van gekkigheid niet weet wat te doen. Of toch voor die Pyrrhus overwinning komt te staan. Of voor het gegeven dat de schutting 10 centimeter moet worden ingekort. Of dat aan het recht op overpad gevolg dient te worden gegeven.
Bedacht ik vandaag terwijl ik opstond met Toon in mijn gedachten. Niet veel later in de krant las dat schrijver en ervaringsdeskundige Joost Zwagerman troostrijke woorden schenkt aan enkele tientallen nabestaanden van zelfdoding. Zijn vader deed twaalf jaar geleden een poging tot zelfmoord. Bij toeval werd hij gevonden, maar hij lag wel drie weken op de intensive care.
“Dit was niet de bedoeling, zei mijn vader toen hij ontwaakte.” “Ga er dan maar eens aan staan”, zegt de schrijver. “Nu is hij blij dat hij nog in leven is, maar in die drie weken hebben wij een verpletterende stilte om ons heen ervaren.”
“Een zelfgekozen dood jaagt vele mensen op de vlucht”, constateert Zwagerman verder. “Je krijgt geen ach en wee, zoals na een natuurlijke dood. Bij een zelfmoord hebben de mensen het er maar liever niet meer over.”

En waar emoties en een regenboog bij het afscheid van Harry Mulisch zichtbaar worden, emotionele gedeelten worden afgewisseld met een lach en die traan, verkeren nabestaanden van een su”cidant jaren later nog steeds in een isolement. Zij kunnen nergens naar toe met hun verhaal. Juist nabestaanden hebben behoefte aan herkenning en erkenning.
Ik matig mij een oordeel aan. Ik zat en zag en keek. Ik keek en stond en zag. Ik zag ze schuifelen: krom, recht, olijk kijkend, somber blikkend, vragend en verlegen. Voor zich uit en wegkijkend.
Argwanend en nietsvermoedend. In zwart, in wit en grijstinten. Grijstinten”
Keuzes
In Zwart-Wit wordt ” de titel zegt het al ” vaak een duidelijk standpunt verkondigd. Zonder grijstinten. Zonder nuancering dus. Zijn schrijvers altijd zo zeker van hun zaak” Nee, op redacties wordt gediscussieerd en getwijfeld. Zonder dat het via Zwart-Wit de krant haalt, gaat het vaak ook over de journalistiek zelf. Vandaag misbruik ik de rubriek om die twijfel te uiten en u uit te nodigen uw visie te verwoorden.
Vrijdag doodde in IJmuiden een 21-jarige man zijn 19-jarige vriendin en pleegde zelfmoord. Veel edities besteden ook vandaag aandacht aan de dood van die jonge mensen. Hierbij zijn drie belangrijke keuzes gemaakt: over hun naam, over foto’s en over achtergrondinformatie. In de kranten waarin wij uitvoerig verslag doen, zijn de volledige naam van het meisje en alleen de voornaam plus eerste letter van de achternaam van de vriend gepubliceerd. Op basis van interne ‘privacyregels’: het meisje is slachtoffer, haar vriend verdachte. Dan komen de dilemma’s waar deze journalist, Peter Hovestad, zich voor geplaatst ziet. ’t Eerste dilemma: hebben wij al te veel gepubliceerd of u informatie onthouden” In dit internettijdperk kunnen u en ik na een incident ongelooflijk veel details achterhalen. Een deel hebben wij dus ‘gefilterd.’ Toch is internet deels onze bron voor de achtergrond informatie. Net als bij andere incidenten is ook ditmaal via sociale netwerken door vrienden veel naar buiten gebracht. Hier dat drugs het leven van de 21-jarige hedden veranderd. Wij kozen ervoor gewag te maken van die informatie, ook al wilde de politie hierop niet reageren. ’t Tweede dilemma: goed of fout”

Maar ik begon met Toon. En kon toen nog niet vermoeden dat het deze richting op zou gaan. Keuzes. Keuzes die zich herhaaldelijk bewust maar veelal onbewust voordoen. Want het beeld wat ik vanochtend had, was een foto geschoten in Delft. Op een heel zonnige zaterdag. Tegen een boom. En waarbij ik, onbewust, Toon herinnerde. Toon rust. Toon roest. Toon Roest.
Ik zie ook kinderen. Zoals gisteren in Hoorn. Op een treinenbeurs. Grootvaders en kleinkinderen. En vaders. Mannen die hun hobby nog steeds een bepaalde kleur weten te geven. De afweging tussen geld en hebzucht. Het moment waarop de ander zichzelf over die drempel heen trapt. Of heen gaat. Wat is nu eigenlijk geld als je zoiets moois aan je aardse bezittingen weet toe te voegen. In gedachten alvast een plekje op de plank inruimt. De keuze maakt welk voorwerp nu tijdelijk het veld moet ruimen. Waarbij tijdelijk wel eens voor veel langere tijd bedoeld kan zijn.
Blijkt achteraf. Opa’s op ondernemerspad. Broodjes kroket. Voor 2,50 euro. Geen geld, behalve als je die oude prijzen weer voor de geest weet te halen. Maar vrijelijk gebruik van mayonaise, ketchup, currygewurz of gewoonweg mustard. Want de fabrikant doet denken aan die kater die deel uit maakt van die strips. Heinz staat erop. En dat zal dan wel. Zoals ook de koffie niet te versmaden is. Grote kartonnen bekers en wederom bestaat aan de overkant de mogelijkheid om meer dan voldoende suiker en creamer aan dit geheel toe te voegen.
Naar behoefte. Hoeft het bedienend personeel zich ook niet te ergeren aan mensen die dan vanwege ‘verworven rechten’ (ik heb er toch voor betaald”‘) mogelijk meer suiker, meer creamer, meer lepeltjes weten te veroveren. Voor die andere tijden.
En het is toch altijd wel handig, h”””!
Bijna had ik hier geen melding van gemaakt. Bijna was ik vroegtijdig in mijn bed gedoken. Bijna had ik op dit moment wel kunnen slapen. Bijna lukt het mij om weer een bijdrage aan morgen te leveren”
BIJNA
Ben ik dichter als de verzen
die ik maak niet dichter
bij het gevoel te komen dat
steeds verder van mij raakt.
Ben ik schrijver als de woorden
die ik spreek zich steeds
in stilte voordoen.
Ben ik mens als de zinnen
die ik voel zich steeds
in stilte weer herhalen.
Ben ik dicht er bij
of laat ik het de ander…