zzk z

De bedden zijn goed. Wat zeg ik” De bedden zijn uitstekend! Daar ligt het niet aan. Hooguit kan er sprake zijn van een rooien der bomen. Nu is dat heel goed mogelijk, gezien de vele bossen die dit gebied rijk is. En wordt ernaar gestreefd om dit bosrijke gebied ook als zodanig in ere te houden. Hetgeen overdag geen enkel probleem is. Des nachts wordt dit een andere verhaal. Waar Jaap reeds vroegtijdig de kettingzaag weet te hanteren, doet Ruud dit keer niet voor hem onder. Het is dan ook een speciale gewaarwording dat ik dit fenomeen zowel ter rechterzijde als aan mijn voeteneind mag waarnemen. Het is dan ook geen wonder dat de tijd op een andere wijze voortschrijdt als dat ik verwacht had. Niet in de laatste plaats door het gegeven dat dit ‘zomaar zou kunnen.’

Dat ‘zomaar zou kunnen’ in de loop van dit uitstapje een zeer belangrijke rol zou gaan spelen, had geen van ons kunnen bevroeden. Hetgeen wij dan ook niet hebben gedaan! De vrolijke noot in deze bijdrage. Want de andere noot, waar ik gisteren reeds melding van heb gemaakt, betreft Mittelbau-Dora.
‘Dora’ werd eind augustus 1943 als buitenkamp van het concentratiekamp Buchenwald opgericht. In het kader van de verplaatsing van de productie van raketten van Peenemünde naar het zuiden van het Harzgebergte moesten de gedetineerden in het concentratiekamp mijngangen in de berg Kohnstein bij Nordhausen verbouwen tot een rakettenfabriek. In januari 1944 begon in de fabriek ‘Mittelwerk’ de montage van het door het nationaalsocialistische regime gepropageerde vergeldingswapen, waarvan de meeste Duitsers hoopten dat het een omwenteling in de reeds verloren oorlog teweeg zou kunnen brengen. Maandenlang waren de gedetineerden in het concentratiekamp onder catastrofale omstandigheden gehuisvest in ondergrondse gangen. Pas in de lente van 1944 werd bovengronds een barakkenkamp gebouwd. Meer dan 5000 gevangenen waren tot dat tijdstip reeds overleden aan honger, te zwaar en uitbuitend werk en mishandelingen.

De meeste gedetineerden in het kap Mittelbau moesten zware dwangarbeid verrichten op bouwplaatsen. Een gering gedeelte (zo’n 10 % van de 12.000 ‘Häftlinge) van hen werd ook in de ondergrondse fabriek ingezet bij de montage van de raketten. (V-1 en V-2). Daar waren de arbeidsomstandigheden – vergeleken met de moorddadige bouwcommando’s – een beetje draaglijker. Desondanks overleden ook hier veel van de afgepeigerde gevangenen door honger of uitputting. Anderen werden door de Gestapo en de SS vermoord op verdenking van verzet en sabotage.

In totaal deporteerde de SS tussen augustus 1943 en april 1945 meer dan 60.000 mensen uit vrijwel alle delen van het bezette Europa naar het concentratiekamp Mittelbau-Dora.
Minstens een derde van hen heeft het einde van de oorlog niet meer meegemaakt.

Stilte. Het gebied ziet er dit keer heel sereen uit. Gekoppeld aan de stilte is er sprake van een serene stilte. En ergens in die stilte maakt een vogel geluid. Alsof de natuur ook nu wil zeggen dat vele dingen doorgaan. Dat dingen van alledag toch weer de loop van de geschiedenis gaan bepalen. Maar in die stilte lijken klanken uit het verleden tot leven te komen. De schrille contrasten. De nog zichtbare fundamenten. De nummers die zich nu, in voor een deel verwoeste tunnels voordoen.
De onvoorstelbaarheid van het leed wat zich ooit voordeed. Het respect wat eenieder betoont. De gids die, met een bepaalde gedrevenheid, het woord blijft voeren. Juist de menselijke aspecten van die tijd in zijn betoog benadrukt. Hij is dan ook nog jong. Waarschijnlijk niet ouder dan een jaar of vijfentwintig. En lijkt zich volkomen bewust van zijn rol op dit moment. Een jong mens wat niet alleen over het verleden heeft nagedacht, maar ook een poging onderneemt dit in de tijd van toen te plaatsen. De context van een verleden waar hij nooit part noch deel van heeft uitgemaakt. En wij luisteren in stilte. De serene stilte die ons nog meer van deze plek bewust maakt. En ik doe er dit keer beter aan om die stilte in een zwijgen om te zetten. Bij deze…