ouwe vita

… het straatje van Vermeer, de stier van Potter en zo zijn er nog wat meer van die typisch Hollandse gezichten
te bedenken. Titus, Saskia, en noem nog maar wat andere coryfee”n. Dat bracht mij er vandaag toe om weer
wat in het mediale archief rond te struinen, want ook deze dag kenmerkt zich met name door de landerigheid
van juist deze dag. Bed, stoel, toilet, stoel, een ander stoel, bed, boek, stripboek, en daar dan weer andere
varianten tussendoor, loslopend naar de gang, de koelkast, de trap op, de trap af en zowaar voor de kookplaat
staand als meest spectaculaire bezigheid van vandaag…
Dat noopt niet alleen naar een zeker intermezzo maar daar druipt mogelijk de vitaliteit vanaf.
En juist die achterhaalde vitaliteit (gezien de datering!) en de combinatie van het geschreven woord
maakt deze bijdrage voor vandaag juist zo bijzonder. Want er was die man in IJ (muiden) die er oprecht
voor uitkwam analfabeet te zijn. Dat gegeven deed mij toen naar de pen grijpen en in de afsluitende
overdenking wordt mogelijk een lans gebroken voor woorden die, door niet geschreven te zijn,
de opmerkelijkheid van het gesproken woord dubbel uit de verf doen komen.

Zoals Haagse Harrie naar voren laat komen:
‘Die Rembrand kikte nogal op ze “ge! Zaun majie poszeigel heptie and”hs nie!’
Vriendin: ‘H” schild”hde ze “ge enkelt astie gein maudel kon kr”ge!’
Harrie: ‘Dat kwam nogal is vo”h, h””‘
Hardop lezen. Niets aantrekken wat de mogelijke andere aanwezigen hiervan vinden, gewoon maar doen.
En mocht JU er dan niet uitkomen: Haagse Harrie Jekkers kan er ook wat van!

VITAAL
Vitaal stamt van het Latijnse woord vita (leven) en betekent onder meer: ‘ kracht en lust tot leven bezittend,
energiek en levenslustig’. Vitaal associeer je automatisch met ‘jong’.
Juist daarom hoef je niet apart te vermelden dat iemand van achttien of twee”ntwintig vitaal is.
Aan het woord twintiger is het betekeniskenmerk ‘vitaal’ inherent, waardoor een combinatie als
vitale twintiger net zo’n pleonasme* is als oude grijsaard.
In de taalwerkelijkheid wordt vitaal daarom vooral gecombineerd met namen voor oudere mensen.
Aan zulke benamingen is het aspect ‘vitaal’ kennelijk niet inherent. Uit een grote verzameling hedendaagse
teksten ten behoeve van woorddefini”ring blijkt dat woordcombinaties als vitale vijftiger en vitale zestiger
zo’n zeven ” acht keer vaker voorkomen dan vitale twintiger. Blijkbaar vinden taalgebruikers de kwalificatie
vitaal niet betekenisvol in combinatie met twintiger, maar wel in combinatie met zestiger.

Vanaf zeventiger neemt de combinatiemogelijkheid met vitaal af. Dat komt mede doordat vitaal concurrentie
ondervindt van kras. (‘Flink voor zijn leeftijd’). De combinatie vitale zeventiger komt vier keer minder vaak
voor dan vitale zestiger, terwijl krasse zeventiger drie keer vaker voorkomt dan krasse zestiger.
Een twijfelgeval is veertiger. De combinatie vitale veertiger komt drie keer minder vaak voor
dan vitale vijftiger, maar drie keer vaker dan vitale dertiger.
Vitaal is blijkbaar voor sommigen wel en voor anderen niet een inherent betekeniskenmerk van het
woord veertiger.Daarmee zijn veertigers, uit het oogpunt van vitaliteit, dus een tussencategorie.

Een beetje energiek, maar soms ook al (vroeg) oud.

Uit: de Pers / van Dale, 22-02-’08.
Vitaal:
‘maar wie ben ik, in dit verhaal”!…’

* pleonasme: woordovertolligheid
** neoplasme: nieuw gevormd weefsel, gezwel…

Tot slot:
Geen wildeman laat staan een hofje.
Wel A.W. te IJ
Waarom
zal ik leren lezen

als ik ooit
heb leren spreken:

schrijven

is een afspraak
over
letters, woorden

met steeds
een andere
betekenis.